PERDAGANGAN DAN PEMERTAHANAN KULI DI PERKEBUNAN: OPIUM DI DELI, 1870-1942

Erond Litno Damanik

Abstract


The article aims to explore and discuss opium in Deli, 1870-1942. The problem is focused on opium trade and consumption in plantations. The study uses a social-history approach. Primary data sources are daily notes, job handover memories, colonial reports, correspondence and newspapers during the colonial period, while secondary data are books, journals or official websites that discuss opium in various countries. Data obtained from the National Archives of the Republic of Indonesia, Jakarta and online. Contextual analysis is used to explain the trade and consumption of opium in the context of colonialism. Contextuality cannot be separated from time, continuity and change. The study found that opium was a trade commodity that was carried out systematically in plantation communities. Novelty studies that the opium trade is a structured mechanism for impoverishing and controlling coolies on plantations. The study concluded that the poverty trap was the main tool to keep coolies on plantations.


Keywords


Coolies; Deli; Opium; Trade

Full Text:

PDF

References


Abdullah, T. (2016). Historiografi dalam Denyut Sejarah Bangsa. Kalam: Jurnal Kebudayaan, 28, 1–26.

Anderson, J. (1824). An Exposition of the Political and Commercial Relations of the Government of Prince of Wales Island with the States on the East Coast of Sumatrafrom Diamond Point to Siack. Prince of Wales Island: William Cox.

Anderson, J. (1840). Acheen and the Ports on the North and East Coast of Sumatra with incidental Notices of the Trade in the Eastern Seas and the Aggression of the Dutch. London: W.H. Allen.

Anderson, J. (1971). Mission to the East Coast of Sumatra in 1823. Kuala Lumpur: Oxford in Asia Historical Reprints.

Bailey, W. (2000). Opium and Empire: Some Evidence from Colonial-Era Asian Stock and Commodity Markets. Journal of Southeast Asian Studies, 32(2), 173–193. https://doi.or/10.1017/S002246340100008X

Baud, J. C. (1853). Proeve van eene Geschiedenis van het Handel en het Verbruik van Opium in Nerderlandsch Indie. Bijdragen tot de Taal-, Land- en Volkenkunde, 1(1), 79–220. https://doi. org/10.1163/22134379-90001206.

Besluit van den Gouverneur-Generaal. (1919). Opiumaanvoerordonantie met Toelichting, Staatblads No. 34, 1918 en No. 3, 1919. Weltevreden: Electrische Drukkerij F. B. SMITS.

Bevervoorde, K.Th.E. van. (1892). Een bezoek aan de Bataksche hoogvlakte. Bijdragen tot de Taal-, Land- en Volkenkunde, 41(1),609–621. https://doi.org/10.1163/22134379-90000189

Bool, J. H. (1904). De practijk der koelieordonannantie. Amsterdam: Hoverer & Wormser.

Bool, J. H. (1930). De Chineesche Emigratie naar Deli. Utrech: Oostkust van Sumatra-Instituut.

Bose ed, S. (1994). Credit, Markets, and the Agrarian Economy of Colonial India. Cambridge: Cambridge University Press.

Breman, J. (1997). Menjinakkan Sang Kuli: Politik Kolonial Pada Awal Abad ke-20. Jakarta: Grafiti.

Brenner, J. F. von. (1894). Besuch be den Kannibalen Sumtras: erste Durchque-rung der unabhangigen Batak-Lande. Wurzburg: Woerl.

Broersma, R. (1919). Ooskust van Sumatra: I. De ontluiking van Deli. Batavia: Javasche Boekhandel de Drukkerij.

Bruin, A. G. de. (1918). De Chinezeen ter Ooskust van Sumatra. Leiden: Oostkust van Sumatra-Instituut.

Buiskool, D. A. (2009). The Chinese Commer-cial Elite of Medan, 1890-1942: The Penang Connection. JMBRAS, 82(2), 113–129.

Clemens et al, A. H. . (1986). Het belang van de buitengewesten: Economische ex-pansie en koloniale staatsvorming in de Buitengewesten van Nederlands Indie 1870-1942. Amsterdam: NEHA.

Coolhaas. (1962). De Strijd tegen Opium en Alcohol in Nederlands Indie. Den Haag: Nijhoff.

Cribb, R. (1988). Opium and the Industrial Revolution. Modern Asian Studies, 22(4), 701–722. https://doi.org/10.1017/S00267 49X00015717

Damanik, E. L. (2016). Kisah dari Deli: Historisitas, Pluralitas dan Modernitas Kota Medan tahun 1870-1942 (1st ed.). Medan: Simetri Institute.

Damanik, E. L. (2017a). Agama, Perubahan Sosial dan Identitas Etnik: Moralitas Agama dan Kultural di Simalungun. Medan: Simetri Institute.

Damanik, E. L. (2017b). Kisah dari Deli: Masalah Sosial dan Pembangunan di Kota Medan (2nd ed.). Medan: Simetri Institute.

Damanik, E. L. (2018a). Opium di Deli: Perdagangan, Konsumsi dan Pelara-ngan, 1774-1956. Medan: Simetri Institute.

Damanik, E. L. (2018b). Potret Simalungun Tempoe Doeloe: Menafsir Kebudayaan Lewat Foto. Medan: Simetri Institute.

Damanik, E. L. (2019). Inter-race, religion and cultural tolerance: the spread of Buddhism by Tjong Family’s in Medan, North Sumatra, Indonesia. In N. T. Thich (Ed.), Buddhism Around the World (pp. 329–350). Vietnam: Religion Publisher.

Dasuha, J. & Damanik, E.L. (2016). Kerajaan Siantar: dari Pulau Holang ke Kota Pematangsiantar. Medan: Simetri Institute.

De Sumatra Post, 7 Februari 1940.

De Sumatra Post, 24 Juli 1940.

Deli, P. (1931, October 1). Poenale Sanctie Dihapuskan. Pewarta Deli.

Derks, H. (2012). History of the Opium Problem: The Assault on the East ca. 1600-1950. Leiden: Brill.

Devi, T. K. (2004). Poenale Sanctie: Studi Tentang Globalisasi Ekonomi dan Perubahan Hukum di Sumatera Timur, 1870-1950. Medan: USU Press.

Dingemans, A. J. E. (1921). In Memoriam Mr. J. Van den Brand. De Planters, 12, 3822–3824.

Dixon, C. J. (1913). De assistent in Deli: Practische opmerkingen met betrekking tot den omgang met koelies. Amsterdam: De Bussy.

Djawa Tengah. (1929). Amerika Serikat dan Poenale Sanctie. Djawa Tengah.

Djoko, S. (1970). Perdagangan Tjandu di Indonesia pada Abad ke­19. Universitas Gajah Mada.

Erman, E. (1985). Pemberontakan Sunggal 1872 di Deli: Jawaban terhadap Perubahan Sosial. Masyarakat Indonesia, 12(1), 55–78.

Ewald, V. (1985). Wettig Opium: 350 Jaar Nederlandse Opiumhandel in de Indische Archipel (2nd ed.). Amsterdam: Onze tijd.

Farooqui, A. (1998). Smuggling as Sub-version: Colonialism, Indian Merchants and the Politics of Opium. New Delhi: New Age International.

Farooqui, A. (2006). Opium City: The Making of Early Victorian Bombay. New Delhi: Three Essays.

Geuns, M. Van. (1914). Weg met het Opium. Soerabaia: Gedrukt bij het Soerabaiasch Handelsblad.

Digital Collections Leiden University Libraries. Retrieved 1stMay 2020 from https://digitalcollections.universiteitleiden.nl.

Digital Collections Tropenmuseum.Retrieved 1stMay 2020 from http://collectie.wereldculturen.nl.

Gordon, S. N. (1998). The Marathas, 1600-1818: The New Cambridge History of India. Cambridge: Cambridge University Press.

Haarsma, G. (1889). De tabakscultuur in Deli. Amsterdam: De Bussy.

Habib, I. (2000). The Agrarian System of Mughal India, 1556-1707 (2nd ed.). Bombay: Oxford University Press.

Hagen, D. B. (1883). Eine Reise nach dem Tobah-See in Zentralsumatra. Berlin: Petermanns Mittheilungen.

Halewijn, E. A. (1876). Geographische en ethnographische gegevens betreffende het rijk van Deli. Tijdschrift voor Indische Taal-, Land- en Volkenkunde, 23, 147–158.

Hannegraaff, A. (1910). Hoe het thans staat met den assistent en de veiligheid aan de Oostkust van Sumatra. Gravenhage: Van der Beek.

Heijdra, M. (1998). The socio-economic development of rural China during the Ming. In D. C. Twitchett (Ed.), Cambridge History of China, VIII, pt. 2, The Ming Dynasty, 1368-1644 (pp. 52–63). Cambridge: Cambridge University Press.

Hoetink, H. R. (1903). De brochure van Mr. Van den Brand over Deli. De Indische Gids, 45, 46-17.

Houben, V.J. (1999). Coolie Labour in Colonial Indonesia: A Study of Labour Relations in the Outer Island, c. 1900-1940. Wiesbaden: Harrassowitz.

Ibrahim, J. (2016). Candu dan Militer: Keterlibatan Badan-badan Perjuangan dalam Perdagangan Candu di Jawa pada masa Revolusi. Kawistara, 6(1), 76–92. https://doi.org/10.22146/kawistara.15495.

Kartodirdjo, S. (1991). Sejarah Perkebunan di Indonesia: Kajian Sosial Ekonomi. Yogyakarta: Aditya Media Publishing.

Kian-wie, T. (1977). Plantation Agriculture and Export Growth: An Economic History of East Sumatera, 1863-1942. Jakarta: LEKNAS-LIPI.

Kok, G. L. J. (1910). Memorie van Overgave (MvO) Controleur onderafdeeling Dusun Deli-Serdang. Medan.

Kooreman, P. J. (1903). De koelie-ordonanntie tot regeling van de rechtsverbouding tusschen werkgevers en werklieden in de residentie Ooskust van Sumatra toegelicht: Lezing. Amsterdam: De Bussy.

Kooreman, P. J. (1904). Get debat in de Tweede Kamer der Staten-Generaal over het rapport-Rhemrev. Organ Der Vereeniging Moederland En Kolonien, 5(1), 1–80.

Kroesen, C. A. (1886). Geschiedenis van Asahan. Tidschrift voor Indische Taal-, Land- en Volkenkunde, XXXI, 82-136.

Kuhr, E. (1921). Tjong A. Fie. Nederlandsch-Indië Oud & Nieuw, 6(1), 3–5.

Lanting, P. A. (1937). Memorie van Overgrave (MvO) controleur onderafdeeling Karolanden. Medan.

Liere, A. M. (1931). Memorie van Overgrave (MvO) controleur onderafdeeling Karolanden. Medan.

Lubis, M. (1982). Kuli Kontrak. Jakarta: Sinar Harapan.

Lulofs, M. H. S. (1987). Koelie. Oxford: Oxford University Press.

Malaka, T. (2014). Dari Penjara ke Penjara. Jakarta: Narasi.

Marsden, W. (2008). Sejarah Sumatra. Jakarta: Komunitas Bambu.

McKinnon, E. E. (1984). Kota Cina: its context and meaning in the trade of Southeast Asia in the twelfth to fourteenth centuries. Cornell University.

McKinnon, E. E. (2009). Ceramics, Cloth, Iron and Salt: Coastal-Hinterland Interaction in the Karo Region of Northeastern Sumatra. In From Distant Tales: Archaeology and Ethnohistory in the Highlands of Sumatra (Bonatz et). New Castells: Cambridge Scholars Publishing.

Middendorp, W. (1922). Het Inwerken van Westersche Krachten op Een Indonesisch Volk (De Karo Bataks). De Socialistische Gids: Maandschrift der Sociaal-Democratische Arbeiderspartij, 7(5), 442–465.

Middendorp, W. (1929). The Effect of Western Influence on Native Civilization in the Malay Archipelago. In B. Schrieke (Ed.), The administration of the outer provinces of the Netherlands Indies (pp. 34–70). Batavia: G. Kolff & Co.

Millant, R. (1913). Poppy Culture and Opium Commerce in Turkey. Paris: Augustin Challamel.

Mondan, A. (1992). Bayang-Bayang Harapan di Tanah Dollar: Penderitaan Kuli Kontrak Perkebunan di Sumatera Timur. Universitas Gajah Mada.

Mulier, W. J. H. (1903). Arbeidstoestanden op de Ooskust van Sumatra. Medan: Deli Courant.

Murray, M. J. (1980). The Development of Capitalism in Colonial Indochina 1870-1940. Berkeley: University of California Press.

Neumann, J. H. (1909). De tegenwoordigde stand der Karo-Batakzending. Mede-deelingen van Wege Het Nederlandsche Zendelinggenootschap, 53, 233–245.

Nienhuijs. (1888). De vestiging der tabaks-cultures op Deli. De Indische Mercuur, 11, 223–224.

Owen, D. E. (1934). British Opium Policy in China and India. New Haven: Yale University Press.

Pelzer, K. J. (1985). Toean Keboen dan Petani: Politik Kolonial dan Perjuangan Agraria di Sumatera Timur 1863-1947. Jakarta: Sinar Harapan.

Perret, D. (2010). Kolonialisme dan Etnisitas: Batak dan Melayu di Sumatera Timurlaut. Jakarta: KPG dan EFEO-Jakarta.

Poroy, I. H. (1981). Expansion of Opium Production in Turkey and the State Monopoly of 1828-1839. International Journal of Middle East Studies, 13(2), 191–211. https://doi.org/10.1017/S002074380005529X

Prakash, O. (1985). The Dutch East India Company and the Economy of Bengal, 1630-1720. Princeton, NJ: Princeton University Press.

Raet, J. C. B. de. (1875). Reize in de Battaklanden in December 1866 en Januarij 1867. Tijdschrifft voor Indische Taal-, Land- en Volkenkunde, XXII, 164–219.

Reid, A. (1970). Early Chinese migration into North Sumatra. In N. Tarling et al (Ed.), Studies in the social history of China and Southeast Asia: Essays in memory of Victor Purcell (pp. 289-320). Cambridge: Cambridge University Press.

Reid, A. (1979). The Blood of the People: Revolution and the End of Traditional Rule in Northern Sumatra. Kuala Lumpur: Oxford University Press.

Reid, A. (2005). An Indonesian Frontier: Acehnese & Other Histories of Sumatra. Singapore: Singapore University Press.

Rookmaker, H. . (1904). Voordracht gehouden op 18 november voor de Nederlansche afdeeling van de Nederlansch-Indische Maatschappij van Nijverheied en Landbouw. De Indische Mercuur, 27, 808-816.

Rush, J. R. (1999). Opium to Java: Revenue Farming and Chinese Enterprise in Colonial Indonesia, 1860-1910. Ithaca, NY: Cornell University Press.

Sahu, A. C. (1985). Some Aspects of British Trade Policy in India. New Delhi: Ashish Publishing House.

Said, M. (1977). Koelie Kontrak Tempo Doeloe dengan Derita dan Kemarahannya: Suatu Zaman Gelap di Deli. Medan: Waspada.

Sairin, S. (2014). Dari Ancak ka Ancak: Buruh Jawa di Perkebunan Sumatera Utara Pada Masa Orde Baru. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press.

Schaade, W. H. M. (1919). Geschiedenis van Sumatra’s Oostkust; Deel II. Amsterdam: Oostkust van Sumatra-Instituut.

Schaap. (1905). Memorie van Overgave (MvO) Residentie Sumatra Ooskust. Medan.

Scheltema, J. F. (1907). The Opium Trade in the Dutch East Indies. American Journal of Sociology, 3(1), 79–112.

Soegiri. (2003). Gerakan Serikat Buruh Jaman Kolonial Belanda hingga Orde Baru. Jakarta: Hasta Mitra.

Souza, G. B. (2009). An Anatomy of Commerce and Consumption: Opium and Merchants at Batavia over the Long Eighteenth Century. Chinese Southern Diaspora Studies, 3, 61–87.

Spence, J. D. (1975). Opium Smoking in Ch’ing China. In F. Wakeman (Ed.), Conflict and Control in Late Imperial China (pp. 24–35). Berkeley: University of California Press.

Stoler, A. L. (1985). Capitalism and Confrontation in Sumatra’s plantation belt, 1870-1979. New Haven: Yale University Press.

Stroomberg, J. (2018). Hindia Belanda 1930. Yogyakarta: IRCiSoD.

Supomo, I. (1970). Pengantar Hukum Perburuhan. Jakarta: Djambatan.

Tagliacozzo, E. (2005). Secret trades, porous borders: smuggling and states along a Southeast Asian frontier, 1865-1915. New Haven: Yale University Press.

Tarling, N. (1999). The Cambridge History of Southeast Asia Vol. 2-1 (1800-1930s), Vol. 2-2 (1940s-present). Cambridge, UK: Cambridge University Press.

Tideman, J. (1926). Simeloengen: Het Land der Timoer-Bataks in Zijn Vroegere Isolatie en Zijn Ontwikkwling tot een deel van het Cultuurgebied van de Ooskust van Sumatera. Leiden: Stroomdrukkerij Louis H. Becherer.

Tilley, L. (2020). A Strange Industrial Order:” Indonesia’s Racialized Plantation Ecologies and Anticolonial Estate Worker Rebellions. History of the Present, 10(1), 67–83. https://doi.org/10.1215/21599785-8221425

Trocki, C. A. (1990). Opium and Empire: Chinese Society in Colonial Singapore, 1800-1910. Ithaca, NY: Cornell University Press.

Trocki, C. A. (2002). Opium and the Beginnings of Chinese Capitalism in Southeast Asia. Journal of Southeast Asian Studies, 33(2), 297–314. https://doi.org/10.1017/S0022463402000152

U.S. Department of Justice. (1992). Opium Poppy Cultivation and Heroin Processing in Southeast Asia. Washington, DC: Drug Enforcement Administration, Office of Intelligence.

van den Brand, J. (1902). De millioenen uit Deli. Amsterdam: Hoveker & Wormser.

van den Burg, C. L. (1898). Bespreking van Dr. P. Adriani, Medische herinneringen aan Deli en Langkat (oost-Sumatra). Nederland Militair Geneesk, Archief 1898, 22ste jaargang, blz. 205. Tijdschrift van het Koninklijk Nederlansch Aar-drijkskunding Genootschap, 15, 740–743.

Veer, A. van der. (2013). The Pao An Tui in Medan: A Chinese Security Force in Dutch Occupied Indonesia, 1945-1948. Utrecht University.

Veth, P. J. (1877). Het Landschap Deli. Tidschrift van de Netherlandsch Aar-drijkundig Genootschap, II, 157–170.

Wettum, V. (2010). Chineesche toestanden in Deli: Daktyloscopie. Missive van Directeur Justitie Nederburgh, 22 Juli No 843 aan de Raad van Nederlands-Indië en de Gouverneur-Generaal. Jakarta: Arsip Nasional Republik Indonesia.

Wijngaarden, J. K. (1894). Verslag omtrent de zending onder Karau-Bataks over 1893. Mededeelingen van wege het Neder-landsche Zendelinggenootschap, 38, 133–183.

Wong, Y. T. (2007). The Big Five Hokkien Families in Penang, 1830s–1890s. Chinese Southern Diaspora Studies, 1(1), 106–115.

Wong, Y. T. (2015). Penang Chinese Commerce in the 19th Century: The Rise and Fall of the Big Five. Singapore: ISEAS-Yushof Ishak Institute.

Yangwen, Z. (2005). The Social Life of Opium in China. Cambridge, UK: Cambridge University Press.




DOI: https://doi.org/10.24114/jasmerah%20journal.v2i1.17990

Article Metrics

Abstract view : 188 times
PDF - 128 times

Refbacks

  • There are currently no refbacks.